Zaostrzenie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych – nowe plany rządu

W ostatnim czasie rząd zaprezentował założenia nowelizacji ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Jest to akt nakładający odpowiedzialność na korporacje za czyny popełnione przez osoby działające w ich imieniu. Obecnie sankcja na taki podmiot (m. in. spółkę lub fundację) może być nałożona wyłącznie po uprzednim ustaleniu przed sądem w indywidualnej sprawie, że przedstawiciel podmiotu popełnił przestępstwo. Aby ponieść odpowiedzialność, korporacja zaś musi osiągnąć korzyść z tego przestępstwa. W konsekwencji na podmiot może zostać nałożona kara pieniężna do 5 mln zł, jednak nie więcej niż 3% przychodów. Obecnie, głównie z uwagi na konieczność wcześniejszego wydania orzeczenia w sprawie karnej wobec osoby fizycznej, w praktyce ustawa ta jest niemal martwa. To ma się zmienić za sprawą planowanej zmiany.

Na jakich zasadach odpowie podmiot zbiorowy po nowelizacji

Nowelizacja zakłada odejście od konieczności uzyskania uprzedniego orzeczenia sądu karnego dla możliwości wszczęcia postępowania wobec podmiotu zbiorowego. Zmieniona ustawa ma także nie wskazywać konkretnych przestępstw, za które odpowiedzialność może ponieść taki podmiot. W praktyce więc podmiot odpowie za każde przestępstwo popełnione przez osoby działające w jego imieniu, czyli w szczególności przez członków zarządu, prokurentów czy pracowników, jeśli tylko osiągnie lub będzie miał możliwość osiągnięcia korzyści, nawet jeśli sprawca nie zostanie wykryty. Założenia projektu wskazują więc na wolę rzeczywistego stosowania przepisów ustawy i skutecznego nakładania odpowiedzialności na podmioty zbiorowe.

Odpowiedzialności nie poniosą jednak wszystkie podmioty zbiorowe. Sankcja będzie mogła być nałożona tylko na podmioty zatrudniające co najmniej 500 osób w dwóch ostatnich latach obrotowych lub osiągające obrót ze sprzedaży przekraczający 100 mln euro. Ministerstwo Sprawiedliwości chce na tej podstawie ścigać tylko te największe przedsiębiorstwa. Jeśli dojdzie do ustalenia odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, będzie mogła zostać nałożona na niego kara pieniężna w widełkach od 10.000 zł do 30.000.000 zł. W dalszym ciągu warunkiem nałożenia kary będzie osiągnięcie przez podmiot zbiorowy korzyści z przestępstwa (w tym możliwości jej uzyskania).

Z uwagi na odejście od wymogu skazania w postępowaniu karnym  osoby fizycznej, która popełniła przestępstwo, wobec podmiotu zbiorowego nie będzie konieczności prowadzenia postępowania przygotowawczego. Postępowanie dowodowe ma mieć charakter postępowania administracyjnego. Założenia projektu nie precyzują, o jaką procedurę administracyjną chodzi, jednak należy się spodziewać, że w zakresie takich instytucji procesowych jak opinie biegłych, przeszukanie, oględziny czy obligatoryjny udział obrońcy, procedura administracyjna będzie gwarantowała niższy stopień ochrony dla strony postępowania, niż przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Istotne wewnętrzne procedury

Podobnie jak obecnie, podmiot zbiorowy nie będzie ponosił odpowiedzialności, jeśli wykaże, że procedury nadzorcze nie zawiodły (brak winy w nadzorze) oraz że wszelkie osoby działające w jego imieniu dochowały należytej staranności. Z uwagi na planowane zaostrzenie zasad odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, jeszcze większego znaczenia nabierze prawidłowe funkcjonowanie wewnętrznych procedur compliance i regulacji dotyczących alokacji odpowiedzialności za kluczowe obszary działalności spółki.

Omawiana nowelizacja jest już kolejną próbą uczynienia z ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych skutecznego narzędzia do egzekwowania sankcji karnych wobec korporacji. Poprzedni projekt nowelizacji z 2019 r. przepadł wraz z końcem kadencji parlamentu. Zgodnie z założeniami rządowymi, obecny projekt miałby zostać przyjęty przez Radę Ministrów jeszcze w tym kwartale, co może sugerować jego wejście w życie od początku 2023 r. Należy oczekiwać, że znowelizowana ustawa będzie miała zastosowanie wyłącznie do przestępstw popełnionych w imieniu podmiotu zbiorowego po wejściu w życie nowelizacji.

Dalsze kroki

Będziemy Państwa informować o nowościach i zmianach związanych z tą nowelizacją. Zespół Postępowań Hogan Lovells służy także pomocą w przeglądzie wewnętrznych procedur i zabezpieczeniu organizacji przed potencjalną odpowiedzialnością karną.

 

 

Authored by Andrzej Dębiec, Jan Starybrat.

 

This website is operated by Hogan Lovells Solutions Limited, whose registered office is at 21 Holborn Viaduct, London, United Kingdom, EC1A 2DY. Hogan Lovells Solutions Limited is a wholly-owned subsidiary of Hogan Lovells International LLP but is not itself a law firm. For further details of Hogan Lovells Solutions Limited and the international legal practice that comprises Hogan Lovells International LLP, Hogan Lovells US LLP and their affiliated businesses ("Hogan Lovells"), please see our Legal Notices page. © 2022 Hogan Lovells.

Attorney advertising. Prior results do not guarantee a similar outcome.